Archive | Binisaya RSS for this section

Back from Mars-idea

Since I returned from Malaybalay late Tuesday evening, this is so far the first day I could say I have time to breath and blog.

Six hours after disembarking from an RTMI bus in Matina, I rode a van that took me to Kidapawan, then to Cotabato City and back. Actually some people asked me to tag along so I could probably help them later in a write up for an internal newsletter.

I took a two-day leave from the office for the trip. Surprisingly, I was still able to file my stories while I was out.

Anyway, in a portion of the trip I met with some people from Bukidnon and Cagayan de Oro in a gathering in Kidapawan City.

In that short meeting, I reflected on a concern that has become a “continuing past”.
Some of my friends started reminding me about my plan to put up this Cebuano-language paper in Bukidnon.

I should say its redeeming an old, old, old plan. Our last chatter about it was at a press conference in Haus Malibu in 2001 right after the mid-term elections. Read More…

Kasohi nalang ko ninyo – Bedol

(From Bisdak Online) Kangilngig gyud ni Bedol noh? Matud pa niya sa iyang pakig-hinabi sa usa ka reporter didto sa Dakbayan sa Cotabato, “Mahigugmaon kung tawo,” sa dihang iyang gipamakak nga gigamit daw niya ang iyang dala-dala nga pistola sama sa Magnum .35, ug uban pa sa pagpusil bisan sa iyang depensa. Wala gyud daw sukad. Na hala.

Ang kontrobersiyal nga si Lintang Bedol mao ang superbaysor sa Comelec didto sa probinsiya sa Maguindanao, kung hain dunay kasamok ug pagduda nga bibo kuno ang nilimbunga didto sa niaging pinili-ay.Giangkon ni Bedol nga kung ikaw politiko didto sa ilang dapit, dapat kuno nga naa kay mga pusil, mga armadong sakop, ug kwarta.

Basaha ang katibuk-ang say-say didto sa Bisdak Online.

Adlaw ni San Juan sa Dabaw, uso pa ba ang sabliganay?

(From Bisdak Online) Plano pa naman unta nako dili maligo karon, aron lang malahi, pero sa dihang nadunggan nako nga adlaw diay ni San Juan kining Domingoha, nikaritil ko paingon sa banyo.

Mahadlok ko basin lain unya ang makapaligo nako. Binuang lang ha, gakaligo pa intawon ko matag adlaw.

Sa pag-gawas nako sa among hilom nga kasilinganan natagbuan nako si Tikyo nga nagasuroy og taho. Human ko nibayad sa usa ka tasa sa iyang baligya nga tag singko, gipangutana ko niya nganong wala ko nagpa bay-bay kay tua daw didto ang mga tawo nagdasok. Read More…

(Nabag-o) Bisag Unsa ni Macario D. Tiu: Nicole

(Gihuwaman gikan sa mantalaang base sa internet, MindaNews)

BISAG UNSA: Nicole

Berto: “Pre, Atenista man diay na si Nicole, no?”
Kardo: “Kinsa gong Nicole, Pre?”
Berto: “Si Nicole ba, kadtong gireyp ni Lance Corporal Daniel Smith
nga usa ka marine nga Kano didto sa Subic.”
Kardo: “Aw, abi nakog kinsa. Nganong nagkainteres man ka kang Nicole
nga bahaw nga isyu na man na.”
Berto: “Ngano, kahibalo na diay ka nga migradwar si Nicole sa Ateneo
de Davao University sa kursong BS Commerce major in Management
Accounting?”
Kardo: “Ateneo de Davao University? Uy, karon lang ko nasayod ana.”
Berto: “Lagi. Nagkainteres kog utingkay niini kay daghang isyu ang
nahilambigit dinhi, mga isyung angay natong masayran. Pananglit,
kanang VFA.
Kardo: “VFA? Virgin Filipinas Association?”
Berto: “Buing. Visiting Forces Agreement! Mao ni ang kasabotan nga
nagtugot sa mga tropang Kano nga magsamok-samok sa Pilipinas human
nato gipalagpot ang ilang mga base militar.”
Kardo: “Unsay isyu niana? Maayo man na kay makatabang sila nato,
ilabi na sa paggukod sa mga terorista.”

Humana pag basa ang maong sinulat diri.

Binisaya: Dungaw-tanaw

Labihang kaanindot sa pamati kung makatagbo ka og imong silingan, labi na kung matag-buan nimo sila sa dakong siyudad sama sa Dabaw.

Una-una daw dili ko makatuo.

Pero ang kanhi namong silingan sa Sumpong, didto sa Dakbayan sa Malaybalay, nga si Bogs nia na diay nagpuyo ngari.

Nag-anam gyud pagkagamay ang kalibutan. Dili na ka makabantay nga daw sama na sa ilang gitawag ngadto sa internet nga “Global Village” o barrio-kalibutan.

Haskang sabaa namo tunga-tunga sa SM City mall uban niya ang iyahang misis ug mga anak.
Nanggawas ang mga pinulongang gikan gyud sa among dapit sama sa “tsadaha ana ui” o kaha “manuroy ta”.

“Tamboka na nimo doy ui,” matud pa niya human ko siya sawaya nga tatay na kayo siya og itsura.

Halos mga napulo (10) na katuig nga wa mi magkita kay nihawa naman mi sa puloy-anan sa akong iyaan duol sa balay nila Bogs.

Nahinumdoman ko na hinuon ang among mga kabuang niadtong mitungha pa mi sa high school. Uban sa tulo pa nako ka mga silingan, manglaag mi ngadto sa kalasangan sulod sa compound sa Bukidnon Forest Inc. nga niadto proyekto sa kagamhanang Pilipinas ug sa nasud sa New Zealand didto sa Bukidnon.

Gibyaan na sa mga langyaw kato nga proyekto sa pagpananum balik og kakahuyan sa naupaw nang mga bukid sa Malaybalay ug kasikbit nga mga dapit.

Ang lingaw namo samtang mangita ug putol nga kahoy aron isugnod sa panimalay, mangita kami ug mga kalasanun nga pagkaon nga ang mga ngalan dili na nako madumduman.

Inigkahuman, mangaligo kami didto sa suba sa Sawaga, mga 200 metros gikan sa dalan. Kaniadto, tin-aw og limpyo pa kayo ang Suba sa Sawaga. Karon lain pa nga sapa nalalng kini para kanako, dili napud masaligan ang kalimpyo niini.

Inig kagabii, among buhat mag atang og mga sakyanan sa national highway og maglumba mangandoy kung hain sa mga lumalabay nga sakyanan ang among gustong matagiya ugma damlag.

Na naunsa naman hinuon ni. Rewind man.

Hunungan ko nalang pagbalik-tanaw sa kagahapon kay marag taas na kayo ni. Usa pa, magdrama lang ko sa mga nawala og wala na nako nakita nga mga talanawon, kaagi og mga higala.

Sa laing bahin, basin pa maguol lang ko nga duna nay daghang mga damgo nga wa pa intawo’y katumanan.

Apan, diba 10 anyos na ang milabay. Buot pasabot nga sulod sa ana nga mga tuig, nakasugakod ko niining barrio kalibutan nga usahay alimoot kayo ang dagan.

Busa siguro grabe ang akong kalipay makakita sa mga higala sa kagahapon. Nakadungaw ko ug balik sa panahon nga puno pa ko ug naguros uros sa mga damgo og pangandoy.

Dili pa man sab ulihi nga duawon katong mga damgoha siguro. Basin dunay nahiagum na nga wa ko lang namatikdi. O di kaha basin mitipas na ko sa mga mas maayong dalan.

Mao nga nakangisi na pud ko, sama nga mas nibata ko og 10 anyos. Nibalik ko pagkamalaumon.

Haay, Pastilan ondoy, hala damgo gyud – libre bitaw!

Usa ka manunulat gikan sa Bukidnon

Dako ang akong garbo nga matagbuan saWikipedia ang pangalan sa usa ka manunulat sa pinolungang Binisaya nga si Reine Artianza Cabrera.

Para nako, usa ka tanyag ug maayo nga manunulat si Reine. Sa wala ko pa siya nahimamat, usa siya sa mga staff sa editorial team sa Bisaya magasin didto sa Manila. Nakauban nako siya sa trabaho didto sa dakbayan sa Malaybalay niadtong mga tuig 2001-2004. Pareho ming empleyado sa mantalaang lokal sa Bukidnon, ang Central Mindanao Newswatch. Kami lang duha editor niadtong tungura, ako sa English ug siya usab sa Binisaya.

Simpling tao si Ate Reine, mapamainubsanon og dunay mga prinsipyo sa panginabuhi. Tingali nagpadugang pa gyud sa iyang pagkaisug sa panginabuhi ang iyahang pagka single parent sa tulo niya ka mga anak. Dugang pa niini, kugihan usab siya nga pagkatawo.

Daghang higayon nga nahagit siya sa mga pagsulay sa kinabuhi og sa katapusan nakit-an nako ang iyahang pagkamadinaugon.

Usa si Ate Reine sa mga pipila lang ka mga manunulat of fiction sa Bukidnon nga aduna unta’y abilidad apan wala lang gayud mataga-i og insaktong higayon aron mosidlak sa ilang pagsuwat. Hinuon, sa iyahang kaugalingong paagi og sa iyang hinay-hinay nga pagtahas, dili usab mapagkang ang iyahang mga naabot isip usa ka manunulat. Basaha kini alang sa dugang kasayuran sa usa sa mga halandong gasa sa Bukidnon sa natad sa pagsulat Binisaya.